ХАОС ХИЙГЭЭД УЛС МӨХӨӨХ ТЕХНОЛОГИ

Энэ төр улс нэг л биш ээ гэж манайхан дүгнэх. Зөв л дүгнэж байна. Гэхдээ тэдний олонхи нь эдүгээ болж буй олон гаж тэнэг үйл явцын шүтэн барилдлага, шалтгаацлыг төдийлөн сайн олж чаддаггүй юм. Энэ ч бас аргагүй юм. Судлаач хүний үүрэг бол онол судалж, шинжилгээ хийхийн зэрэгцээ үр дүнг нь ард түмэндээ ойлгуулж, хүргэх явдал байдаг. Иймээс “онолд дөхсөн” хялбаршуулсан өгүүлэл бичих шаардлага гардаг юм. “Бантанг санаатай хутгадаг” (2010.11.24) болон нүүрс, уран, ГХМ-ын дэлхийн балансыг харуулсан өгүүллүүд үүний жишээ болно байх. Тус бүрт нь 3-6 сар зарцуулсан хөдөлмөрөө дурын хүнд нулимуулах ч нэг их таатай явдал биш. Хэт их “онол” бичвэл “ойлгохгүй”, хэт энгийн бичвэл “хэрүүл” болно, аль ч тохиолдолд бараг бүгд “загнана”, их зовлонтой ш дээ. Хэдий ийм боловч монголчууд бид дэлхийн түвшинд сэтгэж үйлдэх цаг болсон нь шинэ үеийн шаардлага юм. Энд ямар нэг нэр ус дурдаагүй, мөн манай нөхцөлтэй холбон тайлбарлаагүй. Гэхдээ л Та тодорхой хүн болон байгууллагыг хялбархан оноож, шалтгаацлын үрийг олж чадна байх…
“Динамик (хөдлөнги) хаос”
Хаос бол маш эртний ойлголт бөгөөд XIX зууны үеэс статик (дулааны) хаосыг олж, эдүгээ шалтгаацсан систем дэх динамик (хөдлөнги) хаос, нийлмэлийн онол дахь когнитив хаосын онол болтлоо хөгжжээ. Ямар ч хувьслын үйл явц дэг журам хийгээд хаос гэсэн хоёр эсрэгцлийн дунд байдаг. Энэ тухай Нобелийн шагналт И.Пригожин болон И.Стенгерс нарын “Хаосаас гарах дэг журам. Хүн байгалийн шинэ харилцаа” ном 1979 онд баруунд гарснаар олон нийт илүү сайн мэдэж авсан юм.
Энэхүү бүтээлд орчин үеийн физик, химийн ололтод тулгуурлан хаосыг нарийн нийлмэл системийн динамик тогтворгүй байдлын үр дагавар гэж үзэх гүн ухааны ноцтой үндэслэл гаргаж иржээ. Харин хаос бол дан ганц эвдэн сүйтгэгч биш, харин дэг журмын эх сурвалж болж болно гэдгийг онолын хувьд үндэслэсэн байна.
Асар удалгүй динамик хоасын ойлголтыг нийгэмд хэрэглэх болжээ. Хаосыг шугаман бус өөрчлөлт, бифуркацийн системийн бүтэцжилт гэж үзэх болсноор нийгмийн хөгжлийн чиг шугамыг жолоодох боломжтой болжээ.
Хаосыг удирдахуй
Өнгөрсөн зууны 70-аад оноос Дэлхийн шинэ дэг журам бий болгоход чиглэсэн үйл явцыг бүрдүүлж эхэлжээ. Энд Римийн клуб, Гурван талт Комисс, Билдербургийн клуб, «Рэнд корпорейшн» маягийн сэтгэлгээний фабрик, Санта Фе Институт зэргийг дурдаж болно. Эндээс гарсан ерөнхий зарчмуудыг ОУВС, Дэлхийн банк, Дэлхийн Худалдааны Байгууллага зэргийн практикт өргөн хэрэгжүүлдэг.
Дэлхийн эдийн засаг, нийгмүүдэд удирдлагат хаосыг ашигласан шинэ маягийн дайн эдүгээ дэгдээд байна. Энэ дайны золиос болсон улс орны эдийн засаг, нийгмийн амьдрал хаос болон хувирч байна. Харин хаосыг удирдагчид энэ үйл явцыг дэлхийн шинэ дэг журам тогтоох тийш залан чиглүүлж байна.
Дайны энэхүү шинэ төрөл болох удирдлагат хаосыг дэлхийн бүх халуун цэгүүдэд олонтаа туршсан бөгөөд одоо ч гэсэн “өнгөт хувьсгал”, “лалын хувьсгал” зэргийг үүсгэх болон дарахад өргөн хэрэглэж байна. Удирдлагат хаосыг амжилттай хэрэглэгч хүмүүсийн нэг нь Стивен Манн хэмээх суут ухаантан бөлгөө. Тэрбээр АНУ-ын үндэсний ашиг сонирхлын үүднээс “шүүмжлэлт чанарыг мөлжлөгийг хүчтэй болгох”, “хаос бүтээх” тухай номлодог юм. Дашрамд дурдахад С.Манн 1988 онд Монголд ирж хэсэг хугацаанд ажиллаж байсан.
С.Манн аль нэг улсад “хаос бүтээх” дараах хэрэгсэл байдаг гэж үзжээ. Үүнд:
• Либерал ардчиллыг дэмжих;
• Зах зээлийн шинэчлэлийг дэмжих;
• Хүн амын, юуны өмнө элитийн амьдралын стандартыг дээшлүүлэх
• Эрхэмлэл хийгээд үзэл суртлыг нь шахан зайлуулах зэрэг болно.
Эдүгээ манайд энэ нь нэгэнт хэрэгжсэн буюу хэрэгжиж буй гэж бодож байна. Төр улс хийгээд үндэстний соёлын уламжлал задарч, үндэсний үзэл санаа өрөвдөлтэй болсон өвөрмөц орчинд хэт даврах бүхий л төрлийн хөдөлгөөн үүсдэг байна.
Үзэл сурталгүй болгох, үзэл санааны олон ургальч үзэл, эрхэмлэлийн системийг устгах, юуны өмнө элит хэсгийн материаллаг эрэлтийг эрс дээшлүүлэх зэрэг нь эдийн засгийн удирдлагыг алдагдуулах, “ардчиллын солиорол” үүсэх нөхцлийг бүрдүүлдэг бөгөөд эдгээр нь шинжлэх ухааны үндэстэй боловсруулж, санаатай, маш нарийн сонгон авч нэвтрүүлсэн удирдлагат хаос болно. Гол зорилго нь эдүгээ оршин буй үндэсний төр, уламжлалт соёл болон иргэншлүүдийг дахин засварлах явдал юм.
Үүний оронд түүхэн ой санамжгүй болсон хүмүүсээс бүрдсэн цоо, шинэ нийгэм бий болох бөгөөд үүнийг голчлон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэл, боловсролын хүрээнд тусгай технологоор гүйцэтгэдэг.
Удирдлагат хаосыг зохион байгуулахдаа мэдээлэл болон нийгэм-соёлын өндөр технологи хэрэглэж хүний оюун санааны бүхий л хүрээнд эрс чанд үйлчилж ухамсар болон ертөнцийг үзэх үзлийг нь өөрчлөн засварладаг байна. Үүнийг дэлхий дахины мэдээлэл-сэтгэл зүйн дайн хэмээн нэрлэж бүрнээ болно.
Энэ дайны үр дүнд соёлын эв нэгдэл эвдэрч, мөнгө шүтэх үзэл өргөн нэвтэрч, хүн болон нийгмийн тухай социал-дарвинист урьдач бодол ноёрхож, хүн амын олонхийн эсэргүүцэх, өөрөө зохион байгуулагдах, хөгжих чадвар эрс буурдаг байна.
Удирдлагат хаосын энэхүү технологийг бөөнөөр хөнөөх зэвсгийн төрөлтэй адилтгаж болох бөгөөд олон улсын байгууллагууд тэр бүр хянаж чаддаггүй. Удирдлагат хаосын технологи бол дэлхийн шинэ дэг журмын төлөө тэмцлийн гол зэвсэг мөн.
Удирдлагат хаосын үйчлэл нь гурван үндсэн зорилттой байдаг.
Нэг. Шинэ дэг журмыг бүтээгчдэд ашиггүй (?!) хүн амын тоог багасгах. Сексийн хувьсгал, ганц биеийн таашаал буюу гедонизм болон хэрэглээг сурталчлах, хэт аминч үзэл зэрэг неолиберал шинэчлэл нь хүн ам зүйн сүйрэлд хүргэдэг. Социал-дарвинизм болон гай гамшигт хэнэггүй хандах нь хүмүүсийн төрөлтийг бууруулж, үхлийг ихэсгэдэг. Гуйлгачид, орон гэргүй болон хараа хяналтгүй хүмүүсээс бүрдсэн нийгмийн асар том ёроол үүсгэж амиа хорлох зогсолтгүй механизм бий болгодог бөгөөд энэ бүлгийн хүмүүс маш хурдан үхэж үрэгддэг. Энэхүү аймшигт ёроол руу улам олон хүн татагдан орсоор байна.
Хоёр. Үндэсний төр улсыг сулруулах буюу эвдэх. Тэдгээр улсын удирдлагыг үндэстэн дамжсан корпораци, үндэстэн дамжсан гэмт хэргийн синдикат, үндэстнээс дээгүүрх байгууллагууд эзлэн авдаг бөгөөд эдгээр нь удирдлагат хаосыг нэвтрүүлэгчдийн хяналтад байдаг. Энэ зорилтыг шийдвэрлэхдээ удирдлагат хаосын “зөөлөн” хэлбэрээс эхлээд цэргийн шууд түрэмгийлэл хүртэлх олон аргыг хослуулан хэрэглэдэг.
Гурав. Улс орныг хөгжүүлэх, удирдах субъектгүй болгох. Эхний хоёр зорилтыг шийдсэний дараа хамгийн нууц, хамгийн чухал энэ зорилтыг хэрэгжүүлэхэд улс орон хамгийн чухал удирдах субъектгүй болж, улс нь улс биш болдог. Энэ нь өрсөлдөгчөө устгасантай дүйцэх стратегийн ялалт болно. Манайд төр байгаа, тэр нь удирдаж байгаа гэж сэтгэх нь зөөлөн хэлэхэд дэндүү тэнэг хэрэг болно.
Энэ бүхний үр дүнд удирдлагат хаосыг зохион байгуулагчид дэлхийн хамтын нийгэмлэгийн санхүү, цэрэг болон мэдээллийн бүхий л ресурсэд хяналт тавих боломжтой болдог.
Эдүгээ дэлхийн тэргүүлэх орнуудын эдийн засгийн өсөлт үйлдвэрлэлийн өсөлтөөс биш, харин хүчтэй хийгээд сул дорой орнуудын баялгийг дахин хуваарилснаас гардаг байна. Үүнийг хэрэгжүүлэхийн тулд үндэсний төрийг байнгын өрийн занганд оруулах, өмч хувьчлах, ашигт малтмал зэрэг бүх төрлийн үндэсний ресурсыг худалдаж авах зэргээр үндэсний төр улсыг сул дорой, үхээнц болгодог.
Ийм байдалд орсон үндэсний төр олон улсын санхүүгийн институтын шахалтад орж, өмч хувьчлал явуулан нийгмийн хэрэгцээт зардлаа бууруулж, шинжлэх ухаан, соёл зэрэг үндэсний системээ тэтгэхээ болих буюу харь систем авдаг. Улмаар эдгээр улсууд ажиллах хүчээ гадагш нууцаар бөөнөөр нь гаргахад хүрдэг бөгөөд энэ нь тухайн үндэстнийг ямар ч эрх чөлөөгүй, маш хямд, нэр хүндгүй болгодог.
Удирдлагат хаос нь төр, нийгмийн байгууллагууд, институт зэрэг нийгмийн шинэчлэлд оролцогч бүхэнд зэрэг үйлчилдэг учраас хамгийн их хөнөөлтэй.
Энэ нь онолын хэллэгээр уламжлалт шинжлэх ухааны “субъект-объект” гэсэн бүдүүвчээс хожмын сонгодог бус “субъект- субъект” гэсэн шинэ бүдүүвчид орж буй хэрэг бөгөөд энэхүү полисубъектын орчинд л хаосын удирдлагыг хэрэгжүүлэх боломжтой.
Аажмаар хөнөөх арга
Энд онол монол ярих шаардлагагүй байх, яриад ч манайхан тоох биш. Иймээс би зүгээр л аажмаар хөнөөх аргуудыг жагсаан бичиж байна. Удирдлагат хаосыг аль улс хэрэглэж байгаагаас үл хамааран дараах технологитой байдаг.
Нэг. Хөгжлийн зорилгогүй болгох
• Хэвшин тогтоод ажиллаж байсан улс орныг удирдах системийг эвдэх, үүнийг гардан гүйцэтгэх “боловсон хүчнийг” бий болгох
• Авилгыг хавтгайруулах, мөнгө шүтэх үзэл бий болгох
• Төрийн системийг улам нүсэр, хүнд сурталтай болгох
• Улс орны удирдлага, хөгжлийн асуудлаас шинжлэх ухааны нийгэмлэгийг зайлуулах
• Сахилга бат, зохион байгуулалтыг үгүйсгэж, гадаадыг шүтэх үзлийг бий болгох
Хоёр. Үйлдлийг саармагжуулах
• Явцуу бүлгийн болон шашны байгууллагуудыг бөөнөөр нь экспортлох
• Сонгуулийн кампанид үйлдэл саармагжуулах нууц технологи нэвтрүүлэх
• Нийтийн мэдээллийн хэрэгслийг зах зээлийн субъект болгох
• Нийтийн соёлын бүдүүлэг хэлбэрийг суулгах
Гурав. Нийгмийн харилцааг эвдэх
• Аминч үзлийг дэвэргэж, нийгмийг атомжуулах
• Нийгмийн ойрын хүрээллийн харилцааг эвдлэх, амьдралын чанарыг бууруулах
• Тээврийн дотоод сүлжээг замбараагүйдэлд оруулах
• Угсаатан, соёл, улс төрийн зэрэг бүхий л зөрчлийг дэвэргэх
• Нийгмийн харилцаанд саад болох үүднээс баян ядуугийн заагийг маш их болгох
• Үе хоорондын дайсагнал төрүүлэх
Дөрөв. Нөлөөллийн боломжийг хязгаарлах
• Сонгуулийн кампанид луйврын технологи өргөнөөр нэвтрүүлэх
• Хэт аминч үзэл суртал суулгаж, нийгмийг атомжуулах
• Мөнгө шүтэх үзэл, бүдүүлэг эрхэмлэлийн систем суулгах
• Бие даасан нийтийн мэдээллийн хэрэгслийг оргүй болгох
• Нийгэмд хавтгай авилга болон гэмт хэргийг далдуур өөгшүүлэх
Тав. Хөгжлийн боломжийг хязгаарлах
• Боловсрол, шинжлэх ухааны өөрийн гэсэн системийг устгах
• Үйлдвэржилтийг устгах, мэргэжлийн боловсон хүчний системийг эвдлэх
• Гадаад руу хийх хөрөнгө оруулалтад хаалт хяналт тавих
• Олон улсын санхүүгийн системээс өрийн хараат болгох
• Амин чухал салбаруудыг экспортоос хараат болгох
• Хөгжлийн тодорхой стратегигүйгээр шинэчлэн өөрчлөх “арга замыг” удирдагчдад зааж өгөх
• Улс орны хөгжилд иргэдийн идэвхитэй оролцоог саармагжуулах зэрэг болно.
Энд зарим “арга” давхцаж байгаа нь ангилалд багтах ач холбогдлоос шалтгаалсан болно.
Энэ технологийг ягштал хэрэгжүүлдэг улс төрийн “боловсон хүчин”, түүнийг номлодог “үзэл сурталчид” манайд аль эртнээс бий болсон…
Дүгнэлтийг Та л хийнэ
Эндээс Та бидэнд эрэгцүүлэн дүгнэх олон санаа гарна байх. Юуны өмнө дээр дурдсан удирдлагат хаосын технологийн жагсаалтыг сайтар үзэж, үүнийг хэн гардан гүйцэтгэдэг, хэн номлон сурталчилдаг, манай нийгмийн байдал ямар хэмжээнд хүртэл доройтсоныг ухааран ойлгоосой гэж Танаас хүсч байна. Зүгээр ч нэг ухаарах биш, яс махандаа тултал ойлгох ёстой байх. Энэ нь өнөөгийн нам, төрийн систем буюу хэдхэн хүний бусармаг үйлдэлтэй шууд холбоотойг надаар хэлүүлэх хэрэг юун…
Манайхан шиг “бүгдээрээ онолч” ард түмэн байхгүй гэж би баталгаатай хэлнэ. Гэхдээ онолыг ард нийтээрээ хийдэггүй, бас энэ нь эрдмийн цол хэргэмийн дипломтнууд хийгээд дарга нарын хийж чаддаг ажил огт биш.
Олон хүн эндээс ихээхэн гутранги дүгнэлт хийх нь гарцаагүй. Гэхдээ бид лабораторийн хулгана биш, олон мянганы түүхтэй суут үндэстний үр сад. Монгол хүний оюун сэтгэлгээ хэнээс ч дутахгүй гэж би байнга хэлдэг. Энэ нь ч оргүй хоосон магтаал биш.
Хэрэв хэн нэгний муу үйлийг урьдчилан мэдэж байгаа тохиолдолд түүнийг хариулах, хөнөөлөөс зайлсхийх бүрэн боломжтой…
Үүний тулд мэдээж ихээхэн зүйл хийх хэрэгтэй болно. Гэхдээ энэ төрийн хийж байгаагаас огт өөр цоо шинэ зүйл хийх ёстой нь мэдээжийн хэрэг.
Энэ үйлсийг зөвхөн оюун сэтгэлгээний маш өндөр түвшинд сэтгэж үйлдэж баймаажин бүтээх бөгөөд үүнийг гүйцэлдүүлэх Монгол залуус хангалттай олон байгаа гэдэгт би огтхон ч эргэлзэхгүй байна…
Монголчууд бид удирдлагат хаосын эргүүлэгт гүн шигдэж, түүнийг гардан хэрэгжүүлэгч болсон саяхан эрх мэдэлтэй байсан хийгээд одоо эрх мэдэлд буй цөөн хүмүүсийн гаж тэнэг өрсөлдөөний золиос биш.
Монголчууд бид хүн төрөлхтний ирээдүйн хөгжлийн нэгэн төв болох шинэ Монголыг шинээр бүтээхийг зорин тэмүүлэх ёстой. Энэ бол Та бидний өөдрөг үзлийн үндэс болох нь гарцаагүй бөгөөд ийн үйлдэх онол хийгээд практик гарц хувилбарууд Монголын цөөн ч гэсэн хүнд байгаа нь ямар ч эргэлзээгүй…

Судлаач Д.Ганхуяг
2011 оны 3 дугаар сарын 20.

About Ганаа
СУДЛААЧ ДАШЗЭВЭГИЙН ГАНХУЯГ 1954 онд Налайх хотод төрсөн. 1962 – 1972 онд Налайхын дунд сургууль, 1972 – 1977 онд МУИС –ийн Инженер – эдийн засгийн сургууль, 1987 – 1990 онд Болгар Улсын Нийгмийн Ухаан, Нийгмийн Процессын Удирдлагын Академи төгссөн. Нийгмийн Ухааны Институтэд эрдэм шинжилгээний ажилтан, УИХ-ын дэргэдэх Судалгааны Төвийн захирал, УИХ болон ЕТГ–т улс төрийн зөвлөх, референтын ажил хийж байсан. 1996 -1998 онд МАХН-ын Удирдах Зөвлөлийн гишүүн байснаа өргөдлөө өгч сайн дураараа огцорсон. Төр засгийн болон намын удирдагчдын талаар шүүмжлэлт өгүүлэл бичсэний учир ажлаас 5 удаа халагдсан. Мөн энэ шалтгааны улмаас 2004 онд МАХН-аас хөөгдсөн. Монгол Банкнаас их хэмжээний мөнгө алга болсон асуудлыг тэргүүн хатагтай О.Цолмонтой холбон бичсэний учир Монгол Банкны Ерөнхийлөгч асан О.Чулуунбатыг гүтгэсэн хэргээр 2006 онд шүүхээр шийтгүүлсэн. Олон улсын болон үндэсний хэмжээний олон судалгаанд удирдагч, үндэсний зөвлөх, багийн гишүүнээр ажиллаж байсан. Одоо чөлөөт судалгаа, системийн анализ эрхэлдэг. Эхнэр, хүү, охин нарын хамт амьдардаг.

5 Responses to ХАОС ХИЙГЭЭД УЛС МӨХӨӨХ ТЕХНОЛОГИ

  1. АМИ says:

    mason

  2. Anonymous says:

    bi ch bas ergelzdeggui tand amjilt

  3. dorjookhuu says:

    Энэ нийтлэлийг уншдаг хүн олон байгаасай билээ. Харин гарц бий юу, ямар г арц байна вэ

  4. Anonymous says:

    зөв ойлголттой,зөв хандлагатай хүмүүс нэгдэх хэрэгтэй байх аа.

  5. LeRoy says:

    Манайд хаана хамгийн их асуудал, үүсдэг, яригддаг гэхлээр Улаанбаатар хот байдаг. Энд хүн амын маш их нягтралтайгаас гадна хүмүүсийн харилцаан цөөн хэдэн сувгуудаар явж байдаг бас тэдгээр сувгууд дээр нь улстөрчид болоод тэдний хүмүүс сууж байдаг. Үүнд: Хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл буюу ТВ голлох байр эзэлдэг радио болон сонин цөөн хүмүүс хэрэглэдэг. Сүүлийн үед монголчууд мэдээлээ голдуу интернетээс хүлээн авдаг болсон. Энд ч бас адил улс төрчдын нөлөөнд байдаг сайтуудаас мэдээлэл авдаг. Тэгээд хаанаас ч мэдээлэл авсан ялгаагүй бараг бүгд адил. Эндээс ямар ч олон ургальч зүйл ажиглагдахгүй. Ийм мэдээлэлтэй хүмүүс бие биенээсээ айхтар ялгараад байхгүй. Тэгэхээр энд нөгөө л яригддаг зүйлүүд дахин яригдах л болно. Энэ л хаосын удирдлага байх.
    Ийм байдлаар нийгмийн үйл явцын дагуу анхны эх үүсвэрээс явуулсан мэдээлэл сүүлчийн хүн хүртэл ирэхэд жинхэнэ холион бантан болсон худал юм болж хувирна. Мөн сошиал нэтворк болох Facebook, Twitter гэх мэт хэрэгсэлүүд байх боловч тэнд мөн адил өмнөх мэдээллийн хэрэгслүүдийн зүйлүүд яригддаг тэгээд ч бусад хүмүүсийн ярьж байгаа зүйлсээс онцгойроод байддаггүй.
    Нэг чухал зүйл нь энэ мэдээлэл цааш түгэхдээ залуучууд, хүүхдүүдэд маш их нөлөөлдөг. Яагаад гэвэл өсөж байгаа хүүхдүүд өөрсдийн төлөвшсөн үзэл бодол, байр суурьгүй байдаг ба нийгэм буюу эргэн тойрны хүмүүс орчин нь маш олон буруу ойлголтыг өөрт өгөж байдаг. Тэдгээрээс гол хүмүүс бол эцэг, эх гэр бүлийн орчин байдаг.
    Цаашид энэ асуудалыг өөрчлөх нь маш чухал байх болов уу. Зөв мэдлэгтэй, ухаантай, эрч хүчтэй, сэтгэлтэй залуучууд түрээд ороод ирэхэд өөр болно гэж бодож байна.
    Хаосыг удирдахад амархан (ялангуяа монгол хаос) харин таамаглахад хэцүү бололтой ялангуяа алс хэтийн. Шийдвэр гаргагч улс төрчид ердөө л ганц хоёр нүүдлийн цаад талыг харж үйлдэл хийж байгаа нь тухайн үедээ өөрсдөд нь болоод байгаа боловч өмнө тулгарсан асуудлуудаас илүү хүнд, ярвигтай буюу дайн, байлдаан, хямрал, өлсгөлөн гэх мэт асуудлууд гарч ирэх үед нөгөө хуучин аргаараа шийдэх боломж шавхагдахад хаосын удирдлагаа алдах магадлал ихсэнэ.
    Үүнээс гарах гарц гэвэл “жинхэнэ” хувь хүн гэсэн өөрийн байр суурьтай, өөрийн бодолтой гол нь улс орноо гэсэн сэтгэлтэй хүмүүсийг бий болгох энэ бохирдсон нийгмээ цэвэр шинэ хүмүүсээр сэлбэх, цэвэрлүүлэх гэхдээ үүнийг гүйцэтгэхэд олон зүйлүүдийг харгалзах нь зайлшгүй

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: