М.ХАЗИН. ДЭЛХИЙ ДАХИНЫ АЖИЛ ХЭРГИЙН БАЙДЛЫН ТУХАЙ

Бид дэлхийн эдийн засгийн байдалд үнэлгээ өгөх шаардлага алхам тутамд гарч байна. Ийм үнэлгээ асар олон байгаа ч системийн үнэлгээ бол хэдхэн, өрсөлдөж буй талуудын үзэл санааг тусгаж байдаг юм. Тийм системийн аналитикийн нэг нь Оросын М.Хазин болно. Үүний эсрэг талд барууны үзэл санаа байх нь мэдээж хэрэг. Монголчууд бид энэ хоёр эсрэг тэсрэг үзэл бодлыг харьцуулан үзэж байж өөрийн үнэлгээг гаргах ёстой нь мэдээж хэрэг. Ингээд энэ удаад М.Хазины үнэлгээ…
Украины асуудал бол өнөөдөр хүн төрөлхтний тулгараад буй даяар асуудлын зүгээр л нэг тусгал гэж би олон удаа ярьж байсан. Өөрөөр хэлбэл, иймэрхүү үйл явц ойрын үед улам бүр шинэ шинэ улс орон, бүс нутгуудад үүсэх ба тэдний нэг нь яриан байхгүй Европын Холбоо байх болно.
Энэ шалтгааны улмаас энэ үндэслэлээр нэгэнт эхэлсэн, мөн болох гэж буй хямралт үйл явцуудын талаар тодорхой ярих хэрэгтэй.
Чухамдаа бол энэхүү эдийн засгийн шалтгааныг бид 10 гаруй жил ярьж байна. Энэ нь 30 гаруй жил эрэлтийг урамшуулсаар байгаад өрхийн аж ахуй олж байгаагаасаа олон дахин ихийг хэрэглэдэг байдалд орсонд оршино: Европын Холбоо болон АНУ дахь өрхийн аж ахуйн зардал тэдний бодитой олдог орлогоос 20-25% давж байна. Өнөөдөр энэ эрэлтийг урамшуулах бүх хэрэгсэл үнэн хэрэгтээ дуусаад одоо унаж эхлээд байна. Чухамхүү хувийн эрэлтийн энэ уналтад хямралын суурь шалтгаан оршиж байгаа ба энэ нь ойрын үед саарна гэж үзэх ямар ч үндэслэл алга.
Манай онол бол хямралын аль нэгэн үе шат эхлэх хугацааны тухай юу ч яриагүй ба энд тодорхой нарийн ширийнийг илүү нягт нямбай тунгаан үзэх ёстой. 2008 оны хямрал бол хувийн өрийн эрс өсөлтөөрөө илт байсан, харин өнөөдрийнх юугаараа бидэнд аюултай вэ ? Олонхи экспертүүдийн үзэж байгаагаар энэ нь компанийн эдийн засгийн бодит үзүүлэлтээс аль эрт тасран холдсон, саарсан (стагнаци) эдийн засгийн дэвсгэр дээр эрс өсч буй АНУ-ын хөрөнгийн зах зээл дээрх “хөөс” болно.
Бид энд манай сайт дээр асар удалгүй энэ хөөс 2015 оны дунд хэрд хагарна гэж нэг бус удаа дурдаж байсан. Гэтэл өнөөдөр багцаалбал мөн ийм санаа АНУ-ын Холбооны Нөөцийн Системийн удирдлагад бий болов. Ямар ч гэсэн АНУ-ын ХНС-ийн Нээлттэй Зах зээлийн Хорооны сүүлчийн хуралдааны дараа болсон хэвлэлийн хурал дээр ХНС-ийн Тэргүүн Жанет Йеллены үгийг ингэж тайлбарлаж болж байна. Тэр хатагтай 2015 оны сүүлч гэхэд ХНС-ийн зээлийн хүүг хэд хэдэн хувь болтол эрс ихэсгэнэ гэж хэлэв.
Өнөөгийн өр хуримтлагдсан хийгээд корпоратив санхүүгийн өнөөгийн байдлыг харгалзах юм бол ингэж нэмэгдүүлэх нь (зээлийн хүүг-Х.Д.Г.) өрхийн аж ахуй, санхүүгийн институтууд бөөнөөрөө дампуурах, санхүүгийн систем бүрэн сүйрэхэд хүргэх юм. Өөрөөр хэлбэл зээлийн хүүг нэмэх нь эсвэл хар аяндаа хямралын ээлжит давалгааг өдөөнө, эсвэл хямралын дараа (?) болох ёстой эрс өссөн инфляцийг бууруулах арга болох юм. Хэрэв хөрөнгийн биржийн нуралт 2015 оны дундаас өмнө болно гэж үзвэл хатагтай Йеллений үг мөнгөний эрх мэдлийн (власть) санхүүгийн зохистой бодлогыг яг таг тусгаж байна, хатагтай энд зөвхөн нуралтын тухай л даруухнаар чимээгүй өнгөрч байна.
Ийм нөхцөл байдал нь АНУ-д дэлхийн тавцан дээр долларын ролийг ноцтой сулруулах, ингэхлээр бүс нутгийн валютыг хүчтэй болгоход бэлтгэхэд тийм ч их хугацаа үлдээгүй гэсэн хэрэг юм. Тэдэнд дээд тал нь жил, жил хагасын хугацаа л байгаа байх. Тэд энэ хугацаанд багтаж дэлхий дахины нөхцлийг удирдах гол хэрэгсэл, дэлхийн нөөц болон худалдааны валютын эргэлтийг хянагч долларын эрс сулралтад бэлтгэх хэрэгтэй.
Ийм нөхцөл байдалд тэд энэхүү хямралын үр дүнд хүчирхэгжих тэрхүү валютад гол анхаарлаа хандуулах ёстой. (Тэдний-Х.Д.Г) энэ хүчдэлийг дээд зэргээр хязгаарлаж, боломжийн хэрээр өөрийнхөө бодлоготой зохицуулах хэрэгтэй. Үүнд хэрэгтэй хэрэгсэл одоохондоо байгаа, гэхдээ бүх нөөцийг чухамхүү энэ зорилтыг шийдвэрлэхэд чиглүүлэх хэрэгтэй, бусад зүйл бол өнөөдөр онцгой үүрэг гүйцэтгэхгүй.
Тэгвэл онолын хувьд ямар валют эрс хүчирхэгжих вэ ? Хэрэв манай хүрээллийг ажиглах юм бол энэ бол евро, юань, рубль гурав юм. Тэгвэл бид юу харж байна ? АНУ Европын Холбоо болон АНУ-ын хооронд чөлөөт худалдааны бүс байгуулах талаар гэрээ хэлэлцээрийн үйл явцаа эрс хүчтэй болгож байна (үнэн хэрэг дээрээ Баруун Европыг АНУ-ын худалдааны колони болгон хувиргаж байна), мөн Украин дахь түгшүүрт байдлыг хүчтэй болгож (өөрөөр хэлбэл Хятадаас Баруун Европ хүрэх “Их Торгоны зам” дээр), Европын Холбоог Оросоор айлгаж байна.
Энд би Хятадын тухай бичихгүй (Хятад болон Европын Холбооны харилцан үйлдлийг таслах оролдлогоос бусад буюу өөрөөр хэлбэл Хятад Баруун Европын зах зээлийг булаахаас сэргийлэхээс бусдыг нь), харин рублийг бол бичнэ.
Оросын Засгийн Газар болон Төв Банкин дахь либерал (өөрөөр хэлбэл америкийн талын) лобби жинхэнэ рублийн санхүүгийн систем бий болгохыг гаргахгүйн төлөө идэвхитэй ажиллана.
Энэ нь Сбер банкны “универсал картын” суурь дээр үндэсний төлбөрийн систем бий болгох гэсэн төслийг Сбер банк, Төв банк хоёр санаатайгаар тохиролцож нурааснаар илт харагдана, уг нь оршин буй Тооцооны Нэгдсэн Системийн дэд бүтэц ийм системийг ганцхан сарын дотор хийж чадах байсан юм. Дашрамд дурдахад өнөөдөр Төв банкны бараг бүх үйлдэл манай эдийн засгийн доллараас хамаарах хамаарлыг хадгалах буюу хүчтэй болгоход чиглэсэн байдаг.
Ийм нөхцөлд байдалд Украины асуудал юунд оршин байгаа нь ойлгомжтой юм. Украин АНУ-ын стратегийн асуудлын барьцаа болсон бөгөөд учир нь тэрээр долларын боломжит (потенциальный) үндсэн өрсөлдөгч нарын дунд оршиж байна. Иймээс Украинд хямралаас зайлсхийх боломж байхгүй. Энд хүч бол харьцуулшгүй. Гэхдээ АНУ-ын идэвхи ойрын жилүүдэд бүр ч олон тооны бүс нутгийн тогтворгүй байдлын үндэс болно. Жишээ нь Турк.
Дээр авсан шалтгаанууд нь АНУ бодлогоосоо яагаад татгалзахгүй гэдгийг харуулж байна. “Хувийн зүйл юу ч байхгүй, зөвхөн бизнес” гэж ярьдаг юм болж байна. Гэхдээ манай тохиолдолд зөвхөн улс төрийн бодлого явагдаж байна.
Энэ бүхнээс ямар дүгнэлт хийж болох вэ ? Юу бэлтгэх хэрэгтэй вэ. Хөзөр бол аль хэдийн хуваагдсан, энд зарчмын өөрчлөлт гарахгүй. Украины задралд бэлтгэх хэрэгтэй (хэдийгээр түүнийг урамшуулах хэрэггүй, тэнд АНУ, Киев дэх тэдний агентурууд бидэнтэй бидэнгүй үүнийг хийнэ) эдийн засгийн бодлогоо заавал хүчтэй болгож, импортоос хийгээд АНУ-ын доллараас хамаарах манай хамаарлыг заавал багасгах хэрэгтэй.
Хятадтай удаан хугацааны, стратегийн, нөхөр ёсоор ажиллах шугамыг тогтоох (чингэхдээ үүнийг тэд ч гэсэн биднээс хэрэгтэй юмаа авч байдаг, тактикийн заль мэх биш, бас л удаан хугацааны, нөхөр ёсны гэж хүлээн авах) ёстой.
Эцэст нь өөрийнхөө авилгатай тэмцэж эхлэх ёстой. Яагаад гэвэл Лукошенкогийн онож хэлснээр засаг зөвхөн өөрийн баяжихийг бодвол улс орноо алддаг. Манайд авилгалыг америкийн зөвлөхүүд “хийж” өгсөн, үүнийг үргэлжлүүлэх нь энэ орноос бидний хамаарлыг хэвээр хадгална гэсэн хэрэг юм. Иймээс бид ажиллах л хэрэгтэй байна.
Орчуулсан: Судлаач Х.Д.Ганхуяг.
2014 оны 04 дүгээр сарын 16.

About Ганаа
СУДЛААЧ ДАШЗЭВЭГИЙН ГАНХУЯГ 1954 онд Налайх хотод төрсөн. 1962 – 1972 онд Налайхын дунд сургууль, 1972 – 1977 онд МУИС –ийн Инженер – эдийн засгийн сургууль, 1987 – 1990 онд Болгар Улсын Нийгмийн Ухаан, Нийгмийн Процессын Удирдлагын Академи төгссөн. Нийгмийн Ухааны Институтэд эрдэм шинжилгээний ажилтан, УИХ-ын дэргэдэх Судалгааны Төвийн захирал, УИХ болон ЕТГ–т улс төрийн зөвлөх, референтын ажил хийж байсан. 1996 -1998 онд МАХН-ын Удирдах Зөвлөлийн гишүүн байснаа өргөдлөө өгч сайн дураараа огцорсон. Төр засгийн болон намын удирдагчдын талаар шүүмжлэлт өгүүлэл бичсэний учир ажлаас 5 удаа халагдсан. Мөн энэ шалтгааны улмаас 2004 онд МАХН-аас хөөгдсөн. Монгол Банкнаас их хэмжээний мөнгө алга болсон асуудлыг тэргүүн хатагтай О.Цолмонтой холбон бичсэний учир Монгол Банкны Ерөнхийлөгч асан О.Чулуунбатыг гүтгэсэн хэргээр 2006 онд шүүхээр шийтгүүлсэн. Олон улсын болон үндэсний хэмжээний олон судалгаанд удирдагч, үндэсний зөвлөх, багийн гишүүнээр ажиллаж байсан. Одоо чөлөөт судалгаа, системийн анализ эрхэлдэг. Эхнэр, хүү, охин нарын хамт амьдардаг.

5 Responses to М.ХАЗИН. ДЭЛХИЙ ДАХИНЫ АЖИЛ ХЭРГИЙН БАЙДЛЫН ТУХАЙ

  1. Purev says:

    Хулгайч хүн анхны үйлдлээрээ баригдахгүй бол дахин амташиж 4,5 үйлдэж сүүлдээ энэ нь ДОН болж хувирдаг гэж байгаа. Ийм өвчинтэй тул айлд орсон үедээ хүртэл хоосон гарахгүйн тулд халбага сэрээг нь туудаг гэж байгаа. Манай дээр гарсан эрхэмүүд бүгд л авилгал авч амташаад одоо бүгд ДОНТОНгууд болсон. Маш хүнд өвчтөнгүүд болсон. Худлаа хэлэхгүй л бол амьдарч чаддгүй тийм болсон. Засах арга зам үнэхээр хэцүү дээ. Миний бодлоор бол Монгол улс жил ирэх тусам улам өрөнд баригдсаар сүүлдээ ямар НЭГ ЗҮЙЛд хүрэх л болно. Тэр нь 2 хөршийн аль нэгний эсвэл 2-улангийнх нь колони улс болж мэднэ. Тэгээд жаран ч юмуу, зуунууд ч юмуу өнгөрсний дараачаар хэрэв аз байвал Дэлхийд дайн дажингаар дахин шинэ хуваарилалт үүсч түүгээр эрх чөлөөгөө олж авч мэдэх юм. Хэт алсыг харах гэж хичээлээ.

    • Сүхбаатар Бат-Алдар says:

      hujaagiin l kolon bolno biz. Hujaa nar ugaasaa ” Mongol yavaandaa manai 1heseg boloh yum chiny, ireeduidee hiij bui hurungu oruulalt ” gej tootsood, Mongoliin hamag uul uurhain license-iig ny avilgaldaad l tuugeed baigaa . 46-dugaar urgurguus uragsh hamgiin ih gazriin bayalagtai heseg ny Hujaagiin medeld ochood, uldsen hoid hagas ny Oros-Hujaa 2iin BUFFER bus bolno. Uur logictoi huvilbar baihgui sanagddag.

    • Ганаа says:

      Би эх орноо лиценз болгож зараагүй. Тэр зарсан хүмүүстээ хэл, намууддаа хэл, тэдэнтэй тооцоо бод. Харин хувилбарыг бол надтай ярьж болно. Тэрийг бол энд нетээр ярьдаг юм биш. Бас чи мэддэг юм биш…

  2. Болд says:

    “…өрхийн аж ахуй олж байгаагаасаа олон дахин ихийг хэрэглэдэг байдалд орсонд оршино: Европын Холбоо болон АНУ дахь өрхийн аж ахуйн зардал тэдний бодитой олдог орлогоос 20-25% давж байна. Өнөөдөр энэ эрэлтийг урамшуулах бүх хэрэгсэл үнэн хэрэгтээ дуусаад одоо унаж эхлээд байна. Чухамхүү хувийн эрэлтийн энэ уналтад хямралын суурь шалтгаан оршиж байгаа ба энэ нь ойрын үед саарна гэж үзэх ямар ч үндэслэл алга.”
    “Төв банкны бараг бүх үйлдэл манай эдийн засгийн доллараас хамаарах хамаарлыг хадгалах буюу хүчтэй болгоход чиглэсэн байдаг.”
    Ядахдаа энэ 2 гол хүчин зүйлийг манай монголчууд ухамсарлачихвал нэлээд сүйрэл гажуудлаас сэргийлж болно доо. “Адууныхаа хэрээр исгэрч, айрагныхаа хэмжээгээр” уухыг сургасан ухаант өвөг дээдсийн маань сургааль ч дээрхтэй нийцэж бгаан гайхалтай.

    • Purev says:

      Аа яа яа. Ямар ч амарханаар бодлогын хариуг гаргана вэ.
      Улс орон оршин тогтнохын гол суурь нь бол САХИЛГА БАТ юм. Ийм зүйлийг бий болгохын тулд өмнөөс нь гэмгүй олон мянган хүн амиа зольдог юм. Сталины үе болон Мао-гийн үед алдарт тэр хэлмэгдүүлэлт нь эцэстээ тэрбум, хэдэн зуун сая хүн амтай иргэдийг нь сахилга баттай болгосон юм. Хэлмэгдүүлэлт бол ардчилалын нүдээр харахад л буруу болохоос улс орны амин сүнс болсон САХИЛГА БАТ-ыг бий болгоход зайлшгүй шаардлагатай зүйл юм. Жижиг жишээ татан хэлэхэд Болд гудамжинд дээрэм хийжээ гэхэд Болд сонин дээр гарч байгаа юм. Бусдыг сэрэмжлүүлэх үүднээс таны нэр хүндийг золиосолж буй хэрэг. Ийм золиос хаа сайгүй л болдог. Тэгэж золиослолоо гээд шоронд эдлэх ялаас чинь бас буурчихгүй. Хуучны Пол пот, одоогийн Хойд Со-н ерөнхийлөгч чинь гагцхүү иргэдээ сахилга баттай байлгах гэж л зовоогоод буй. Тэр сэтгэлийг нь бол ойлгох хэрэгтэй. Монголд бол 39 оны хэлмэгдүүлэлтийн дараачаар иргэд маань сахилга бат сайтай болсон. Харамсалтай нь энэ нь ердөө 50 жилийн л настай байж. Бид иргэдээ 50 хан жил сахилга баттай байлгахын төлөө тэр олон мянган хүнээ золиослосон гэхээр дэндүү харамсалтай. Ядаж л нэг зууныг хүргэсэн бол. 90 онд Ардчилалын салхийг маш аажимаар болгоомжтой оруулах байсан юм. Манайхан цэлийтэл цонхоо онгойлгоод л хамаг оюунлаг сайхан зүйлсээ аажим аажим салхинд хийсгэсэн дээ.
      Бид одоо ч омгийн сэтгэхүйтэй хэвээр тул Монгол хүнийг яаж ухамсар суулгах вэ гэвэл хуучин цагт хэрэглэдэг байсан аргаар л үзэхгүй бол орчин үеийн аргаар буюу ухуулах байдлаар яваад бүтэхгүй нь 24 жил харагдлаа. Дахиад ч өчнөөн жил харагдах болно. Хэлмэгдүүлэлтэд сайн болон муу тал аль алин нь бий. Сайн тал нь тухайн цаг үе өнгөрснөөс хойш олон жилийн дараа нь үүсч байдаг нэг тийм сонин үйлдэгдэл юм.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: